Skip to main content
Representation in Ireland logo
Representation in Ireland

Chinn toghthóirí na Ríochta Aontaithe le reifreann an 23 Meitheamh 2016 imeacht as an Aontas Eorpach. Thug an Ríocht Aontaithe fógra oifigiúil don Chomhairle Eorpach go raibh rún aici imeacht as an Aontas an 29 Márta 2017.

Leis an bhfógra sin, cuireadh tús le hAirteagal 50 den Chonradh ar an Aontas Eorpach agus réitíodh an bealach do chaibidlíocht maidir le Comhaontú um Tharraingt Siar, a tháinig i bhfeidhm an 1 Feabhra 2020. Tháinig idirthréimhse ina dhiaidh sin lenar ceadaíodh imeacht ordúil na Ríochta Aontaithe agus cuireadh am ar fáil chun caibidlíocht a dhéanamh ar mhaithe le comhpháirtíocht nua idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe.

Tháinig deireadh leis an idirthréimhse an 31 Nollaig 2020 agus tá an caidreamh idir an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe bunaithe go sealadach anois ar cheithre chonradh, go háirithe an Comhaontú um Tharraingt Siar agus an Comhaontú Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe.

Chaill an Ríocht Aontaithe na cearta agus na sochair a bhí aici mar Bhallstát den Aontas Eorpach agus ní cuid í de Mhargadh Aonair an Aontais ná den Aontas Custaim a thuilleadh ná ní chumhdaítear í le comhaontuithe idirnáisiúnta an Aontais.

Cé go bhfuil meas ag an Aontas Eorpach ar chinneadh na Ríochta Aontaithe imeacht, is díol trua é go bhfuil iarmhairtí forleathana ag Brexit ar shaoránaigh, ar ghnólachtaí, ar lucht riaracháin phoiblí agus ar gheallsealbhóirí san Aontas agus sa Ríocht Aontaithe araon.

An Comhaontú Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe

Infographic about the EU-UK Trade and Cooperation Agreement

An Prótacal maidir le hÉirinn/Tuaisceart Éireann

Sa Chomhaontú um Tharraingt Siar tá Prótacal maidir le hÉirinn agus Tuaisceart Éireann, atá ceaptha teorainn chrua a sheachaint ar an oileán. Tháinig an Prótacal seo i bhfeidhm an 1 Eanáir 2021.

Bhí an prótacal ina mhórthosaíocht le linn na caibidlíochta faoin gComhaontú um Tharraingt Siar agus bhí réiteach cruthaitheach inoibrithe de dhíth chun an geilleagar uile-oileánda agus Comhaontú Aoine an Chéasta a chosaint.

Tá sé dodhéanta anois, de dheasca Brexit, trádáil gan dua a bheith idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe ach is córas casta é an Prótacal a ligeann do Thuaisceart Éireann fanacht i gcríoch chustaim na Ríochta Aontaithe, agus san am céanna, tairbhe a bhaint as rochtain ar an Margadh Aonair.

Tá forálacha ann lena dtugtar cosaint do na cúinsí ar leith ar oileán na hÉireann, ar nós leanúint den Chomhlimistéar Taistil idir Éire agus an Ríocht Aontaithe.

Fágfaidh sé freisin gur féidir comhar fíorthábhachtach Thuaidh-Theas a dhéanamh i réimsí amhail talmhaíocht, iompar, oideachas agus turasóireacht agus cinnteofar go ndéanfar caomhnú ar an Margadh Leictreachais Aonair.

Táthar ag leanúint ar aghaidh freisin de chláir mhaoinithe PEACE a thacaíonn leis an tsíocháin agus leis an athmhuintearas agus le dul chun cinn eacnamaíoch agus sóisialta i dTuaisceart Éireann agus i Réigiúin na Teorann in Éirinn.

Áirítear sa Phrótacal sásra um thoiliú a thugann an ceart d’ionadaithe tofa Thionól Reachtach Thuaisceart Éireann cinneadh a dhéanamh leanúint den chóras a chur i bhfeidhm nó gan sin a dhéanamh.

Seachas an Prótacal, gheobhaidh Éire cúnamh chun iarmhairtí airgeadais Brexit a mhaolú trí Chúlchiste Coigeartaithe Brexit. Is fiú €5.37 billiún an fhoinse maoiniúcháin sin agus cuirfidh sé tacaíocht ar fáil do na Ballstáit, do na réigiúin agus do na hearnálacha is mó atá thíos le Brexit.

Tá sé molta ag an gCoimisiún Eorpach go ndéanfaí €4.24 billiún den mhaoiniú a leithdháileadh ó 2021, agus go ndáilfear an fuílleach in 2024 tar éis tionchar iomlán Brexit a mheasúnú. Ós rud é gurb í Éire an Ballstát is mó ar a bhfuil tionchar ag cinneadh na Ríochta Aontaithe an tAontas Eorpach a fhágáil, is féidir léi a bheith ag súil go mbeidh méid suntasach den mhaoiniú ar fáil di féin.

Gnéithe den Phrótacal

  • Ráthaítear leis an bprótacal nach mbeidh teorainn chrua ar oileán na hÉireann, lena n-áirítear aon bhonneagar fisiciúil nó seiceálacha agus rialuithe gaolmhara.
  • Mar sin féin, déanfar seiceálacha agus rialuithe ar earraí a thagann isteach i dTuaisceart Éireann ón gcuid eile den Ríocht Aontaithe. Mar shampla, ní mór táirgí bia agus ainmhithe beo a sheiceáil lena fháil amach an gcomhlíonann siad na ceanglais sláintíochta agus fíteashláintíochta (SPS).
  • Déanfar aon seiceálacha is gá ag pointe iontrála Thuaisceart Éireann, i bhfad ó theorainn talún an oileáin. Féadfar rialuithe riosca a dhéanamh, más gá sin, i mBaile Átha Cliath agus ag pointí iontrála eile de chuid an Aontais.
  • Na seiceálacha uile ar earraí a thiocfaidh isteach i dTuaisceart Éireann ón gcuid eile den Ríocht Aontaithe, is iad údaráis na Ríochta Aontaithe a dhéanfaidh na seiceálacha sin ach beidh feidhm ag sásraí maoirseachta agus forfheidhmiúcháin iomchuí de chuid an Aontais freisin.
  • Bíonn feidhm ag dleachtanna custaim an Aontais maidir le hearraí a thagann isteach i dTuaisceart Éireann mura féidir a léiriú nach bhfuil aon bhaol ann go dtiocfadh siad isteach i Margadh Aonair an Aontais.
  • Baineann foirmiúlachtaí agus nósanna imeachta custaim an Aontais le hearraí a thugtar isteach i dTuaisceart Éireann ó lasmuigh den Aontas nó a onnmhairítear as Tuaisceart Éireann.
  • Tá feidhm ag rialacha CBL agus ag rialacha máil an Aontais maidir le hearraí a thugtar isteach i dTuaisceart Éireann ón gcuid eile den Ríocht Aontaithe (nó a chuirtear amach as Tuaisceart Éireann go dtí an chuid eile den Ríocht Aontaithe).
  • Bunaíodh Coiste Speisialaithe maidir le cur chun feidhme agus cur i bhfeidhm an Phrótacail. Tá sé ar cheann de shé Choiste Speisialaithe a dhéanann moltaí do Chomhchoiste atá comhdhéanta d’ionadaithe ón Aontas agus ón Ríocht Aontaithe atá freagrach as maoirseacht a dhéanamh ar an gComhaontú um Tharraingt Siar.
  • Leagann an Comhchoiste amach creat coinníollacha faoina meastar nach bhfuil earraí i mbaol dul isteach i Margadh Aonair an Aontais.

Iarmhairtí Brexit

  • Cé go bhfuil go leor déanta chun tionchar Brexit ar ghnólachtaí agus ar shaoránaigh na hÉireann a mhaolú tríd an bPrótacal, tá roinnt iarmhairtí ann nach féidir a sheachaint.
  • D’fhéadfadh sé go mbeadh ar thomhaltóirí ar líne CBL, dleacht chustaim nó an dá rud a íoc agus iad ag ceannach ón Ríocht Aontaithe, ag brath ar luach agus ar thionscnamh na n-earraí.
  • Ní fhéadfaidh feidhm a bheith ag reachtaíocht an Aontais maidir le cosaint tomhaltóirí a thuilleadh agus iad ag ceannach ón Ríocht Aontaithe. Ina ionad sin, leagtar síos cearta tomhaltóirí i ndlí na Ríochta Aontaithe.
  • Gnólachtaí a allmhairíonn nó a onnmhairíonn earraí chuig an Ríocht Aontaithe (seachas Tuaisceart Éireann), ní mór dóibh clárú le haghaidh Custaim anois. Rialacha CBL maidir le trádáil le tír nach bhfuil san Aontas, tá feidhm anois ag na rialacha sin maidir le trádáil leis an Ríocht Aontaithe.
  • Caitear le Tuaisceart Éireann mar Bhallstát i dtaca le CBL ar earraí, ach ní ar sheirbhísí.
  • Daoine a rugadh i dTuaisceart Éireann agus a choimeádann a gceart a bheith ina saoránaigh Éireannacha, coinneoidh siad a saoránacht AE agus beidh sé de cheart acu, dá bhrí sin, cónaí, obair agus staidéar a dhéanamh i mBallstát gan víosa agus gan teorainn ama.
  • Táillí fánaíochta fón póca do chustaiméirí Éireannacha atá ag taisteal go dtí an Ríocht Aontaithe, níl siad ráthaithe a thuilleadh le rialacháin an Aontais.
  • Aithnítear i gcónaí an Comhlimistéar Taistil idir Éire agus an Ríocht Aontaithe mar aon leis na cearta a dheonaíonn sé do shaoránaigh Éireannacha agus Bhriotanacha. Áirítear leis sin an ceart atá ag saoránaigh na hÉireann agus na Ríochta Aontaithe chun cónaí, taisteal, obair agus staidéar a dhéanamh laistigh den Chomhlimistéar Taistil. Mar sin féin, ní bhaineann na cearta sin le saoránaigh an Aontais atá ina gcónaí in Éirinn.
  • Níl aon rialuithe pas i bhfeidhm do shaoránaigh Éireannacha ná na Ríochta Aontaithe agus iad ag taisteal i dtreo amháin nó sa treo eile. Mar sin féin, féadfaidh oifigeach inimirce iarraidh ort a chruthú gur saoránach d’Éirinn nó den Ríocht Aontaithe thú, agus mar sin ba cheart pas a bheith á iompar ag gach saoránach.
  • Ní chuirfear aon srianta custaim, taraifí ná aon srianta eile ar earraí a aistrítear idir Éire agus Tuaisceart Éireann.
  • I gcás earraí a aistrítear ó Thuaisceart Éireann go dtí cuid eile den Ríocht Aontaithe agus a mhalairt, tá páipéarachas agus seiceálacha breise de dhíth anois.

An Prótacal maidir le hÉirinn agus Tuaisceart Éireann

Cláir chistiúcháin PEACE

Cúlchiste Coigeartaithe Brexit

An Comhaontú Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe

Tá ceithre chonradh ann anois a rialaíonn an caidreamh idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe. Chuala formhór na ndaoine trácht cheana féin ar an gComhaontú um Tharraingt Siar ach tá an Comhaontú idir an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe maidir le Slándáil Faisnéise agus an Comhaontú idir an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe maidir leis an gcomhar i ndáil le húsáid shábháilte agus shíochánta an fhuinnimh núicléach araon i bhfeidhm anois freisin.

Leagtar amach sa chéad chomhaontú sin rialacha maidir le malartú faisnéise rúnaicmithe ar féidir leo an tslándáil a neartú agus gníomhartha sceimhlitheoireachta a chosc, agus cinntíonn an dara ceann sábháilteacht agus comhoibriú maidir le fuinneamh núicléach.

Is é an Comhaontú Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe an conradh a mbeidh tionchar aige ar fhormhór na saoránach agus na ngnólachtaí. Áirítear ann Comhaontú Saorthrádála nua, ina bhfuil comhar uaillmhianach maidir le saincheisteanna eacnamaíocha, sóisialta, comhshaoil agus iascaigh.

Níl sé ag teacht le leibhéal an chomhtháthaithe eacnamaíoch a bhí ann le linn don Ríocht Aontaithe a bheith ina Ballstát den Aontas Eorpach ach foráiltear ann do tharaifí nialais agus do chuótaí nialais ar na hearraí uile a chomhlíonann na rialacha tionscnaimh iomchuí.

Áirítear leis gealltanais ón dá thaobh ardleibhéal cosanta a choinneáil i réimsí ar nós an athraithe aeráide, cearta sóisialta agus saothair, trédhearcacht chánach agus úsáid na Státchabhrach chun buntáiste éagórach sa mhargadh a chosc.

Tá creat nua ann freisin chun stoic éisc a bhainistiú go comhpháirteach in uiscí an Aontais agus in uiscí na Ríochta Aontaithe agus, leis an gcomhaontú, ceadaítear nascacht leanúnach inbhuanaithe aeir, bóthair, iarnróid agus mhuirí.

Áirítear sa chomhaontú socruithe nua le haghaidh fhorfheidhmiú an dlí agus an chomhair bhreithiúnaigh in ábhair a bhaineann leis an dlí coiriúil agus leis an dlí sibhialta. Aithnítear sa chomhpháirtíocht slándála an gá atá le comhar láidir idir na húdaráis náisiúnta phóilíneachta agus bhreithiúnacha, go háirithe chun coireacht trasteorann agus sceimhlitheoireacht a chomhrac agus a ionchúiseamh.

Tá caibidil ar leith sa chonradh maidir le rialachas a thugann soiléireacht ar an dóigh a ndéanfar an Comhaontú Trádála agus Comhair a oibriú agus a rialú. Bunaíodh Comhairle Comhpháirtíochta a chinnteoidh go ndéanfar an Comhaontú a chur i bhfeidhm agus a léirmhíniú mar is ceart, agus ina ndéanfar na saincheisteanna uile a thagann chun cinn a phlé.

An Comhaontú idir an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe maidir le Slándáil Faisnéise

Comhaontú Saorthrádála

Infographic illustrating the key impacts of Brexit on the free movement of people

Cearta na Saoránach

Ní fhéadfadh Comhaontú um Tharraingt Siar a bheith ann gan an Prótacal maidir le hÉirinn agus Tuaisceart Éireann, ach príomhthosaíocht eile de chuid an Aontais san idirbheartaíocht ab ea cosaint a thabhairt do shaoránaigh a chuaigh i mbun an tsaoil agus cearta acu a d’eascair as ballraíocht na Ríochta Aontaithe san Aontas.

Cé nach mbeidh Tuaisceart Éireann ina chuid den Aontas Eorpach a thuilleadh, na daoine arb é a rogha a bheith ina saoránaigh Éireannacha, beidh siad ina saoránaigh den Aontas Eorpach go fóill. Ciallaíonn sin go mbeidh saorghluaiseacht acu, agus go mbeidh siad in ann cónaí aon áit laistigh den Aontas agus tá gealltanas tugtha ag an Ríocht Aontaithe go seasfaidh sí lena gcearta.

Leis an gComhaontú um Tharraingt Siar cuirtear deimhneacht dhlíthiúil ar fáil do shaoránaigh den Aontas a mbeidh cónaí orthu sa Ríocht Aontaithe agus do náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a raibh cónaí orthu i gceann de 27 mBallstát an Aontais ag deireadh na hidirthréimhse ar an 31 Eanáir 2020.

Tugtar cosaint freisin dá mbaill teaghlaigh (ar nós céilí reatha agus páirtithe cláraithe, tuismitheoirí, seantuismitheoirí, leanaí, garleanaí agus duine atá i gcaidreamh marthanach cheana féin) a ndeonaítear cearta dóibh faoi dhlí an Aontais a bheith in éineacht lena mball teaghlaigh amach anseo.

Is ionann na coinníollacha cónaithe do na saoránaigh sin agus na coinníollacha faoi dhlí reatha an Aontais maidir le saorghluaiseacht. Go ginearálta, ciallaíonn sé sin nach mór do shaoránaigh a bheith ina n-oibrithe nó ina ndaoine féinfhostaithe, acmhainní leordhóthanacha agus árachas breoiteachta a bheith acu nó ní mór dóibh ceart buanchónaithe a bheith faighte acu cheana féin.

Is é an Coimisiún a dhéanfaidh monatóireacht ar chur chun feidhme agus ar chur i bhfeidhm chearta na saoránach san Aontas, agus is údarás náisiúnta neamhspleách a dhéanfaidh sin sa Ríocht Aontaithe.

Na cearta atá ag saoránaigh Éireannacha chun cónaí agus obair a dhéanamh agus chun rochtain a fháil ar sheirbhísí poiblí sa Ríocht Aontaithe, déanfar iad a chosaint faoin socrú maidir leis an gComhlimistéar Taistil.

Latest Brexit news

News article |

The European Commission has sent a letter of formal notice to the United Kingdom for breaching provisions of the Protocol on Ireland/Northern Ireland