Beartas eacnamaíoch an Aontais Eorpaigh agus Éire

Forbhreathnú ar bheartas eacnamaíoch an Aontais

Freagracht chomhroinnte é beartas eacnamaíoch an Aontais toisc go bhfuil geilleagair na mBallstát fite fuaite ina chéile agus gur féidir dá réir sin le forbairtí eacnamaíocha i dtír amháin teacht salach ar chobhsaíocht tíortha eile. Chonacthas sin le linn ghéarchéim eacnamaíoch na hÉireann in 2010 nuair a chlis ar an margadh réadmhaoine, rud a bhí ar shiocracha éagobhsaíochta níos forleithne i limistéar an euro agus a léirigh a thábhachtaí is a bhí sé comhordú níos láidre a dhéanamh agus rioscaí a bhrath níos luaithe.

Faoi dhlí an Aontais, is ábhar leasa choitinn é an beartas eacnamaíoch. Ciallaíonn sé sin go ndéanann na Ballstáit comhordú ar a gcuid cinntí agus go n-oibríonn siad as lámh a chéile chun an chobhsaíocht a chosaint ar fud an Aontais. Mar thaca leis sin, tá creat rialachais forbartha ag an Aontas agus an méid seo a leanas mar aidhm dó:

• monatóireacht a dhéanamh ar threochtaí eacnamaíocha a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh do gheilleagair náisiúnta nó don Aontas trí chéile, agus aghaidh a thabhairt orthu;
• rioscaí a aithint go luath, ar nós arduithe ar an bhfiachas, laghduithe ar an iomaíochas, nó éagothroimí airgeadais.

Áirítear ar phríomhchuspóirí an bheartais eacnamaíoch an fás inbhuanaithe, cruthú post, agus airgeadas poiblí fónta a chur chun cinn. Chun tacú le ceapadh an bheartais, déanann an Coimisiún Eorpach an méid seo a leanas:

• foilsíonn sé réamhaisnéisí eacnamaíocha faoi dhó sa bhliain, san earrach agus san fhómhar, ina ndéantar anailís ar na treochtaí maicreacnamaíocha agus fioscacha ar fud na mBallstát agus an gheilleagair dhomhanda; 
• déanann sé suirbhéanna ar ghnólachtaí agus ar thomhaltóirí chun léargas tráthúil ar na cúinsí eacnamaíocha a chur ar fáil. 

Ina theannta sin, baineann an tAontas úsáid as roinnt ionstraimí airgeadais – iasachtaí, ráthaíochtaí agus tacaíocht chothromais, mar shampla – chun tacú le hathchóirithe struchtúracha, leis an infheistíocht agus leis an teacht aniar eacnamaíoch fadtéarmach ar fud na mBallstát.

An Creat Rialachais Eacnamaíoch

Réamhaisnéisí eacnamaíocha 

Trí phróiseas an tSeimeastair, déanann an Coimisiún:

• staid eacnamaíoch gach tíre a athbhreithniú;
• rioscaí féideartha a aithint;
• agus moltaí a chur faoi bhráid gach tír faoi seach mar threoir dá mbeartais náisiúnta. 

Rinneadh athchóirithe ar chreat rialachais eacnamaíoch an Aontais in Aibreán 2024 agus tá an creat nua i bhfeidhm go hiomlán ó thimthriall 2025. Athrú suntasach is ea iad na pleananna struchtúracha fioscacha meántéarmacha nua ina leagtar amach conair fhioscach 4 bliana go 5 bliana mar aon le hathchóirithe agus infheistíochtaí atá beartaithe.

Faoin gcóras athchóirithe, tá feidhm fós ag an teorainn easnaimh 3% agus na luachanna tagartha fiachais 60% a leagadh síos sa Chomhshocrú Cobhsaíochta agus Fáis, agus is ar an nglanfhás caiteachais is mó a dhírítear an faireachas fioscach bliantúil feasta. I measc a phríomhghnéithe tá an méid seo a leanas:

• faireachas ar na buiséid náisiúnta;
• rioscaí ar nós arduithe fiachais nó éagothroimí sa mhargadh réadmhaoine a bhrath go luath; 
• treoraíocht agus, mar is gá, gníomhaíocht cheartaitheach tríd an Seimeastar. 

Tá róil thábhachtacha ag roinnt institiúidí de chuid an Aontais agus an beartas eacnamaíoch á cheapadh agus á chur i bhfeidhm:

1. An Coimisiún Eorpach: Déanann sé monatóireacht ar gheilleagair agus measúnú ar bhuiséid agus molann sé coigeartuithe beartais.
2. An Banc Ceannais Eorpach (BCE): Déanann sé bainistíocht ar an mbeartas airgeadaíochta don Limistéar Euro agus déanann sé maoirseacht ar na bainc is tábhachtaí. 
3. An Grúpa Euro: Tugann sé airí airgeadais an limistéir euro le chéile chun comhordú a dhéanamh ar bheartais a bhaineann leis an euro.
4. Institiúidí agus eagraíochtaí eile: 

• An Chomhairle Eorpach: Leagann sí síos tosaíochtaí eacnamaíocha fadtéarmacha an Aontais agus stiúrann sí mórchinntí maidir leis an mbeartas eacnamaíoch.
• An Chomhairle (Ecofin): Tugann sí airí airgeadais na 27 mBallstát ar fad atá san Aontas le chéile chun reachtaíocht a ghlacadh agus chun an beartas eacnamaíoch agus fioscach ar fud an Aontais a chomhordú.
• Parlaimint na hEorpa: Tá ról grinnscrúdaithe agus comhreachtaíochta aici.
• An Banc Eorpach Infheistíochta: Brainse iasachta an Aontais Eorpaigh a chuireann maoiniú ar fáil do thionscadail a thacaíonn le cuspóirí an Aontais.
• An Sásra Cobhsaíochta Eorpach: Sásra réitithe géarchéime do thíortha an limistéir euro a chuireann cúnamh airgeadais ar fáil chun an chobhsaíocht airgeadais a chosaint. 
• An Coiste Eacnamaíoch agus Airgeadais agus an Coiste um Beartas Eacnamaíoch: Cuireann siad saineolas eacnamaíoch ar fáil.

Tá ról tábhachtach freisin ag buiséad fadtéarmach an Aontais, an Creat Airgeadais Ilbhliantúil (CAI) mar a thugtar air, ó thaobh an bheartais eacnamaíoch de ós ann a leagtar síos uasteorainneacha caiteachais an Aontais agus a chinntear conas a dháilfear cistí an Aontais. Cuireann sé maoiniú ar fáil do chláir a thacaíonn leis an bhforbairt réigiúnach, leis an taighde, leis an bhfeirmeoireacht agus leis an mbonneagar. Bíonn na cláir sin ag teacht leis na tosaíochtaí a aithnítear le linn an tSeimeastair Eorpaigh, agus iad ag cuidiú leis na Ballstáit athchóirithe agus infheistíochtaí a chuireann leis an bhfás fadtéarmach a mhaoiniú.

An Seimeastar Eorpach

An Banc Ceannais Eorpach

An Grúpa Euro

An Chomhairle Gnóthaí Eacnamaíocha agus Airgeadais (Comhairle ECOFIN)

An Nós Imeachta um Míchothromaíochtaí Maicreacnamaíocha

Buiséad an Aontais Eorpaigh d’Éirinn

Tionchar bheartas eacnamaíoch an Aontais Eorpaigh ar Éirinn

Cuidíonn beartas eacnamaíoch an Aontais chun cinntí eacnamaíocha na hÉireann a stiúradh agus is taca é leis an gcobhsaíocht fhadtéarmach. Gach bliain, déanann measúnú sa tSeimeastar Eorpach ar na cúinsí eacnamaíocha agus buiséadacha atá romhainn agus aithnítear na príomhrioscaí agus na tosaíochtaí. Cuireadh iarscríbhinn faoi leith maidir le cúrsaí tithíochta le Pacáiste Earraigh an tSeimeastair Eorpaigh in 2026 den chéad uair, i bhfianaise méid an dúshláin atá roimh Éirinn agus roimh an Eoraip sa réimse sin. 

San anailís is déanaí ón gCoimisiún, cuirtear i dtábhacht roinnt phríomhdhúshlán atá roimh Éirinn:

• an spleáchas mór ar fháltais ón gcáin chorparáide, an chuid is mó de ó chomhlachtaí ilnáisiúnta, rud is cúis le mórchuid insuaiteachta buiséid;
• an t-ardú ar chostais chúraim sláinte fadtéarmaigh a bhaineann le haois mhór, réimse a mheastar ina dtiocfaidh tuilleadh brú ar an gcaiteachas amach anseo;
• brúnna ar an mbonneagar tithíochta, uisce, fuinnimh agus iompair;
• srianta ar an iomaíochas agus ar an táirgiúlacht i gcás roinnt fiontair bheaga agus mheánmhéide agus gnólachtaí faoi úinéireacht Éireannach. 

Fuair an Coimisiún an méid seo a leanas ina mheasúnú ar Dhréachtphlean Buiséadach na hÉireann le haghaidh 2026:

• tá Éire fós ag cloí le rialacha fioscacha an Aontais den chuid is mó;
• tuartar barrachas buiséadach 1.0% den OTI in 2026;
• meastar go mbeidh diall carnach beag ann ón gconair chaiteachais atá molta, ach sin laistigh de na teorainneacha atá ceadaithe;
• tuartar go laghdóidh an cóimheas idir fiachas agus OTI go 32.5%, ceann de na cóimheasa is lú sa limistéar euro.

De réir Réamhaisnéis an Earraigh 2026: 

• tháinig borradh eisceachtúil 12.3% ar an bhfíor-OTI in 2025, a bhuí den chuid is mó le heaspórtálacha láidre in earnáil na cógaisíochta;
• tuartar go dtiocfaidh laghdú 1.2% ar OTI in 2026 agus ansin go mbeidh athfhás 3.4% ann in 2027;
• meastar go leanfar d’fhás na gníomhaíochta eacnamaíche atá spreagtha go hinmheánach, ach go mbeidh arduithe i bpraghsanna an fhuinnimh faoi deara boilsciú ardaithe a chuirfidh as don fhíorioncam agus don fhás;
• is cosúil go n-ardóidh an t-éileamh intíre modhnaithe - tomhas níos iontaofa ar an ngníomhaíocht eacnamaíoch intíre in Éirinn - 2.8% in 2026 agus 3.0% in 2027;
• cláraíodh barrachas 1.8% den OTI i mbuiséad rialtais ghinearálta na hÉireann in 2025, a bhuí le fáltais láidre ó cháin chorparáide den chuid is mó, ach meastar go laghdóidh sé sin go 1.4% den OTI in 2026;
• tá airgeadas poiblí na hÉireann fós insuaite ag athruithe ar bheartais trádála agus chánach na Stát Aontaithe agus ar an gcóras cánach idirnáisiúnta ós rud é gur ó líon beag gnólachtaí cógaisíochta agus TFC a thagann bunús na bhfáltas cánach corparáide. Meastar gur riosca mór é sin.

Ar na moltaí sonracha a tugadh d’Éirinn tá an méid seo a leanas:

• an caiteachas poiblí a choinneáil laistigh den chonair atá molta ag an gComhairle, an bonn cánach a leathnú, feabhas a chur ar an luach ar airgead in earnáil na sláinte, agus leanúint den dul chun cinn maidir leis an gcóras cúraim phríomhúil a athchóiriú;
• an caiteachas agus an ullmhacht a threisiú i réimse na cosanta, agus an buiséad a chur in oiriúint de réir a chéile chun caiteachas níos airde a choinneáil ar bun sa réimse sin;
• a chinntiú go leanfar gan stad de na hathchóirithe agus den infheistíocht faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta;
• caiteachas taighde agus forbartha na hearnála poiblí agus na hearnála gnó a mhéadú, tacaíocht níos dírí a thabhairt don nuálaíocht, agus cabhrú le gnólachtaí atá i mbun fáis maoiniú a aimsiú;
• an spleáchas ar bhreoslaí iontaise a laghdú, dlús a chur le foinsí in-athnuaite fuinnimh agus le huasghráduithe eangaí, agus borradh a chur faoin iompar inbhuanaithe agus faoin mbonneagar luchtaithe;
• an fheirmeoireacht inbhuanaithe, an bonneagar uisce agus an geilleagar ciorclach a neartú;
• an tithíocht shóisialta agus inacmhainne a mhéadú, an t-eisiamh tithíochta a laghdú, agus baic ar an tógáil agus ar an seachadadh áitiúil a mhaolú;

Tá an cháin ar na príomhchúinsí a dhéanann difear d’inbhuanaitheacht fhioscach na hÉireann. Tá de shaoirse ag na Ballstáit a gcórais chánach féin a cheapadh, ach cloí le rialacha an Aontais; ina theannta sin, tá gá le roinnt comhordaithe ar fud an Aontais le go bhfeidhmeoidh an Margadh Aonair go rianúil. Tá cur chuige an Aontais i leith an bheartais cánach dírithe ar na bacainní ar ghníomhaíocht eacnamaíoch trasteorann a bhaint, ar an gcothroime a chur chun cinn, agus ar dhul in ngleic leis an gcalaois chánach, le seachaint na cánach agus le hiomaíocht cánach dhíobhálach.

I gcás na hÉireann tá tábhacht faoi leith ag baint leis an gcomhordú sin mar gheall ar spleáchas seanbhunaithe na tíre ar ráta íseal cánach corparáide. Dá mhéad a chabhraigh sin le hinfheistíocht dhíreach choigríche a mhealladh, chruthaigh sé laige struchtúrach freisin. Tá sciar mór d’ioncam an rialtais ag brath feasta ar líon beag gnólachtaí ilnáisiúnta, sa chaoi go bhfuil an t-airgeadas poiblí níos insuaite ag suaití seachtracha, rud a léiríonn a thábhachtaí atá sé an bonn cánach a leathnú.

Tá an ráta éifeachtach íosta de 15% le haghaidh cáin chorparáide ar mhórchomhlachtaí ilnáisiúnta curtha i bhfeidhm trí bhíthin reachtaíochta AE agus tá sé ar na príomhrialacha a chuireann Éire i bhfeidhm feasta, i dteannta riachtanais AE maidir le trédhearcacht cánach, malartú faisnéise, agus bearta i gcoinne sheachaint na cánach.

Buiséad an Aontais Eorpaigh d’Éirinn

An cánachas

An Réamhaisnéis Eacnamaíoch d’Éirinn

An tithíocht sa Seimeastar Eorpach

Moltaí tír-shonracha ó Sheimeastar Eorpach 2026 

Dréachtphleananna buiséadacha 2026

Sa bhreis ar na smachtbhannaí, chuir an tAontas roinnt ionstraimí eisceachtúla i ngníomh chun drochiarmhairtí eacnamaíocha an chogaidh a mhaolú:

• An Creat Sealadach Géarchéime agus Aistrithe (CSGA): Faoin gcreat seo ceadaíodh státchabhair spriocdhírithe ó 2022 chun tacú le gnólachtaí a bhí ag tabhairt aghaidh ar chostais arda fuinnimh agus ar bhrúnna sa slabhra soláthair. Chuaigh formhór a fhorálacha in éag i mí an Mheithimh 2024 ach bhí feidhm ag na forálacha talmhaíochta go mí na Nollag 2024 agus ag na forálacha maidir leis an aistriú glas go deireadh 2025.
• Creat Státchabhrach an Chomhaontaithe maidir le Tionsclaíocht Ghlan: Glacadh leis an gcreat seo i mí an Mheithimh 2025 in ionad an CSGA chun tacú le haistriú na hEorpa ionsar an teicneolaíocht ghlan.
• An Rialachán Éigeandála (AE) 2025/2600: Glacadh an rialachán seo i mí na Nollag 2025 chun aghaidh a thabhairt ar an suaitheadh eacnamaíoch leanúnach mar gheall ar ghníomhartha na Rúise.
• An Plean REPowerEU agus idirghabhálacha sa mhargadh fuinnimh: Bearta a ceapadh chun an spleáchas ar bhreoslaí iontaise na Rúise a laghdú, teaghlaigh agus gnólachtaí a chosaint ar arduithe tobanna ar phraghsanna fuinnimh, agus dlús a chur le húsáid foinsí in-athnuaite fuinnimh.
• Tacaíocht ón Aontas Eorpach don Úcráin: Cúnamh macrairgeadais, cabhair dhaonnúil agus maoiniú do Bhallstáit a bhfuil daoine easáitithe á n-óstáil acu.

Chuaigh formheasanna státchabhrach ag tráthanna géarchéime chun tairbhe na hÉireann, mar shampla scéim dar luach €1.22 billiún le haghaidh comhlachtaí a bhí thíos leis an gcogadh, €100 milliún le haghaidh earnáil na micrileictreonaice, agus €32.5 milliún do tháirgeoirí curaíochta agus gairneoireachta.

Tráth phaindéim COVID-19, freisin, bhí gá le freagairt chomhchoiteann nach raibh a leithéid déanta riamh roimhe ag an Aontas. In 2020, sheol an tAontas NextGenerationEU, ionstraim théarnaimh shealadach a raibh sé i gceist léi suas le €637 mbilliún a thiomsú faoi 2026. Is í an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta bunchloch na hionstraime agus suas le €360 billiún de dheontais mar aon le suas le €217 mbilliún d’iasachtaí á gcur ar fáil tríthi le haghaidh athchóirithe agus infheistíochta ar fud an Aontais. Tá na garspriocanna ar fad le baint amach faoin 31 Lúnasa 2026 agus na híocaíochtaí deireanacha le déanamh faoin 31 Nollaig 2026. 

Cuirfidh Plean Téarnaimh agus Athléimneachta na hÉireann €1.15 billiún ar fáil idir 2024 agus 2026, i dteannta na tacaíochta níos leithne a thagann ón Aontas, ar nós €1.4 billiún de mhaoiniú faoin mbeartas comhtháthaithe, €2.5 billiún faoin ionstraim SURE, agus maoiniú tábhachtach i réimse na talmhaíochta tríd an gCiste Eorpach um Ráthaíocht Talmhaíochta agus an gCiste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe.

NextGenerationEU

An tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta

Plean téarnaimh agus athléimneachta na hÉireann

Bearta tacaíochta COVID-19 d’Éirinn

An tAontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta

Tá ról ríthábhachtach ag an Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta (AEA) maidir le geilleagair an Aontais Eorpaigh a chomhtháthú. Is é is príomhsprioc dó cobhsaíocht a chur ar fáil agus fás níos láidre, níos inbhuanaithe agus níos cuimsithí a chothú, ar chaoi a gcuirfidh feabhas ar shaol shaoránaigh an Aontais.

Glacann gach Ballstát den Aontas páirt i gcolún eacnamaíoch an Aontais Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta. Maidir leis an gcolún airgeadaíochta, is iad na Ballstáit a bhfuil an euro mar airgeadra acu, nó stáit an limistéir euro mar a thugtar air, Éire san áireamh, a ghlacann páirt annsan. Tagann airí airgeadais thíortha an limistéir euro le chéile sa Ghrúpa Euro chun gnóthaí a bhaineann leis an airgeadra aonair a phlé.

Is é an Banc Ceannais Eorpach an institiúid atá freagrach as beartas airgeadaíochta éifeachtach dlúthchomhordaithe a chur i bhfeidhm don limistéar euro, beartas a chloíonn le cuspóir chobhsaíocht na bpraghsanna agus leis an gcuspóir go gcosnófar luach an airgeadra.

Bunaíodh an tAontas Baincéireachta in 2014 mar fhreagairt ar ghéarchéim airgeadais 2008 agus ar ghéarchéim an fhiachais cheannasaigh a lean sin. Is iad seo a leanas príomhcholúin an Aontais Baincéireachta:

1. An Sásra Aonair Maoirseachta: Formhaoirseacht an Bhainc Ceannais Eorpaigh ar bhainc thábhachtacha.
2. An Sásra Réitigh Aonair: Cur chuige bainistíochta comhaontaithe le haghaidh bainc anásta.
3. An Scéim Eorpach Árachais Taiscí: Níor cuireadh an colún seo i bhfeidhm go fóill ach beidh sé ina chuid den chreat athchóirithe bainistíochta géarchéime banc agus árachais taiscí nuair a thiocfar ar chomhaontú maidir leis sin.

I mí Aibreáin 2023 mhol an Coimisiún Eorpach go neartófaí an creat bainistíochta géarchéime banc agus árachais taiscí chun taisceoirí a chosaint níos fearr agus chun úsáid na gcistí poiblí a laghdú agus cliseadh banc beag agus meánmhéide á réiteach. 

Is í an Ard‑Stiúrthóireacht um Chobhsaíocht Airgeadais, Seirbhísí Airgeadais agus Aontas na Margaí Caipitil (DG FISMA) atá i gceannas ar na réimsí oibre seo a leanas:

• An tAontas Baincéireachta a chomhlánú.
• Aontas Coigiltis agus Infheistíochta lán-chomhtháite a chruthú.
• Beartais airgeadais inbhuanaithe a fhorbairt a thacóidh leis an gComhaontú Glas don Eoraip.

Tá an Banc Ceannais Eorpach ag ullmhú chun euro digiteach a thabhairt isteach a chuirfidh cineál airgid dhigitigh ar fáil a bheidh slán inrochtana éifeachtúil agus a bheidh ina chomhlánú don airgead tirim. Is é is aidhm dó rogha Eorpach le haghaidh íocaíochtaí laethúla a chur ar fáil agus teacht aniar agus neamhspleáchas chóras íocaíochtaí an Aontais a neartú.

I measc a phríomhghnéithe beidh an méid seo a leanas:

• Tiachóg euro dhigitigh: Beidh fáil ag úsáideoirí ar a gcuid euro digiteach trí bhíthin tiachóga a thairgfidh bainc, agus idirghabhálaithe eile faoi mhaoirseacht, agus is sna tiachóga sin a stórálfaidh na húsáideoirí a gcuid euro digiteach freisin. Beifear in ann na tiachóga a úsáid le haghaidh íocaíochtaí i siopaí, ar líne agus idir piaraí agus fóin, cártaí nó gléasanna digiteacha eile á n-úsáid.
• Íocaíochtaí ar líne agus as líne: Oibreoidh an euro digiteach fiú gan nasc idirlín, sa chaoi go bhféadfar íocaíochtaí as líne a dhéanamh ar nós íocaíochtaí le hairgead tirim agus cosaintí láidre príobháideachais i bhfeidhm.
• Caighdeáin dhiana príobháideachais: Ní bheidh an tEurochóras in ann úsáideoirí aonair a aithint ar shonraí íocaíochta, agus beidh leibhéal príobháideachais na n-idirbheart as líne inchurtha le húsáid airgid thirim.
• Samhail dháilte dhá shraith: Is é an Banc Ceannais Eorpach a eiseoidh an t-airgead, agus is iad na bainc agus na soláthraithe íocaíochtaí a chuirfidh seirbhísí tiachóige ar fáil, a chuirfidh seiceálacha frithsciúrtha airgid i bhfeidhm, agus a dhéanfaidh an euro digiteach a chomhtháthú sna córais íocaíochtaí atá ann cheana.

Níl sé i gceist go ngabhfadh an euro digiteach ionad an airgid thirim: tá sé ceaptha chun rogha phoiblí shlán a chur ar fáil le haghaidh íocaíochtaí digiteacha. Tá an Banc Ceannais Eorpach ag súil leis an euro digiteach a chur i bhfeidhm ar bhonn píolótach in 2027 agus tá sé beartaithe aige é a sheoladh go hoifigiúil in 2029.

An tAontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta

An tAontas Baincéireachta

Cobhsaíocht Airgeadais, Seirbhísí Airgeadais agus Aontas na Margaí Caipitil

An Euro 

An euro digiteach