Skip to main content
Representation in Ireland logo
Representation in Ireland

Is mór an clú agus an cháil atá ar Éirinn as a haer glan úr, a tírdhreach méith glas agus a cóstaí iontacha.

Mar sin féin, tá géarchéim dhomhanda os ár gcomhair, rud a fhágann go bhfuil ár dtimpeallacht álainn i mbaol agus nach féidir talamh slán a dhéanamh di a thuilleadh. Is é an t-athrú aeráide dúshlán is mó ár linne agus tá gníomhaíocht phráinneach ag teastáil chun nach ndéanfar dochar gan leigheas don phláinéad.

Is príomhthosaíocht de chuid an Choimisiúin Eorpaigh é dul i ngleic leis an athrú aeráide agus is é an Comhaontú Glas don Eoraip an plean uaillmhianach atá aige chun go mbeidh an Eoraip ar an gcéad mhór-roinn aeráidneodrach ar domhan.

Comhaontú Glas don Eoraip

Sa Chomhaontú Glas don Eoraip tá príomhbheartais a bhfuil sé d’aidhm acu laghduithe uaillmhianacha ar astaíochtaí a bhaint amach, comhshaol nádúrtha na hEorpa a chaomhnú agus infheistíocht a dhéanamh i dtaighde ceannródaíoch agus i nuálaíocht cheannródaíoch chun dul i ngleic leis an athrú aeráide.

Leagtar amach ann treochlár insroichte lena gcinnteofar go ndéanfar geilleagar inbhuanaithe de gheilleagar an Aontais trí dheiseanna a dhéanamh as dúshláin maidir leis an aeráid agus leis an gcomhshaol i ngach réimse beartais, ar deiseanna iad a mbeidh fás eacnamaíoch agus poist mar thoradh orthu.

Faoin gComhaontú Glas tugann an tAontas gealltanas go mbeidh sé ar an gcéad mhór-roinn aeráidneodrach ar domhan faoi 2050, agus go ndéanfar geilleagar nua-aimseartha iomaíoch de gheilleagar an Aontais, ceann a bheidh tíosach ar acmhainní agus a bheidh cothrom agus a chuimseoidh gach duine agus gach creideamh.

Tá sé de rún daingean againn go n-éireoidh linn ar son an phláinéid seo agus ar son an bheatha – ar son oidhreacht nádúrtha na hEorpa, ar son na bithéagsúlachta, ar son na bhforaoisí agus na bhfarraigí. Is féidir linn tíortha eile a thabhairt linn ach taispeáint dóibh cén chaoi le bheith inbhuanaithe agus iomaíoch.

Ursula von der Leyen, Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh

Beidh ról tábhachtach ag an gComhaontú Glas maidir leis an Aontas a threorú amach as géarchéim Covid-19 trí thús a chur le téarnamh, poist a chosaint agus fás inbhuanaithe a chruthú.

Is ceannaire domhanda é an tAontas cheana féin sa chomhrac in aghaidh an athraithe aeráide agus tá reachtaíocht leagtha síos aige a chlúdaíonn gach earnáil den gheilleagar chun astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú, rud atá i gcomhréir le Comhaontú Pháras.

Mar sin féin, tá roinnt dúshlán le sárú má tá an Eoraip chun spriocanna an Chomhaontaithe a bhaint amach, agus beidh ról le himirt ag gach Ballstát. I dtuarascáil tíre an tSeimeastair Eorpaigh ar Éirinn in 2020 léirítear go raibh an tír ar gcúl go dtí seo maidir le dul i ngleic leis an athrú aeráide agus go bhfuil astaíochtaí gás ceaptha teasa ard agus ag éirí níos airde in earnáil an iompair, na tógála agus na talmhaíochta.

Comhaontú Glas don Eoraip

Gníomhaíochtaí an Chomhaontaithe Ghlais

Réimsí Beartais an Chomhaontaithe Ghlais

An Geilleagar Ciorclach

 

An méid atá Éire ag déanamh chun dul i ngleic leis an athrú aeráide

Infographic on Ireland's National Energy and Climate Plan (NECP)

I bPlean 2019 na hÉireann maidir le Gníomhú ar son na hAeráide, aithnítear nach bhfuil an tír san áit ar cheart di a bheith maidir le laghdú astaíochtaí gás ceaptha teasa, ach tá níos mó ná 180 gníomh sa Phlean atá ceaptha chun an scéal a chur ina cheart.

Faoi láthair tá Plean 2021 maidir le Gníomhú ar son na hAeráide á fhorbairt ag Éirinn, rud a chuirfear leis an bPlean Náisiúnta Fuinnimh agus Aeráide (NECP). Tá NECP foilsithe ag gach Ballstát chun léiriú a thabhairt ar an mbealach a bhfuil sé beartaithe acu spriocanna aeráide an Aontais do 2030 a bhaint amach agus an Eoraip a chur i dtreo na haeráidneodrachta faoi 2050.

Cé nár éirigh le hÉirinn go fóill na spriocanna gás ceaptha teasa a bhaint amach, fuarthas amach le suirbhé Eorabharaiméadair a foilsíodh in 2020 go gceapann 93% de mhuintir na hÉireann go bhfuil sé tábhachtach an comhshaol a chosaint agus go mbraitheann siad go bhfuil an t-athrú aeráide agus an díghrádú comhshaoil ar na príomhdhúshláin atá roimh an Aontas.

Tá an Coimisiún Eorpach ag obair le hÉirinn i dtreo uaillmhianta coiteanna a bhaint amach maidir leis an athrú aeráide agus bhí ról ríthábhachtach aige maidir le hÉirinn a spreagadh chun beart a dhéanamh le gnáthóga portaigh móna na hÉireann a chosaint.

Tá aghaidh á tabhairt ag Éirinn air seo agus idir 2011 agus 2015 rinneadh thart ar 685 heicteár de phortaigh ardaithe a athbhunú ar 17 suíomh de chuid Choillte i seacht gcontae mar chuid den tionscadal ‘Dea-Chleachtas a Léiriú in Athbhunú Portach Ardaithe in Éirinn’, a fuair maoiniú ón Aontas Eorpach.

Tá maoiniú ón Aontas infheistithe freisin i dTionscadal na bPortach Gníomhach i gClóirtheach, Co. Uíbh Fhailí. Sin é an tionscadal aonair athbhunaithe portach is mó dá bhfuil in Éirinn, agus beidh de thoradh air limistéar de phortaigh ardaithe is ionann a mhéid agus 7,000 páirc ar cóimhéid le Páirc Uí Chrócaigh a athbheochan.

Chuir Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn ‘Éire, Glas go Buan’ i dtoll a chéile – is é atá ann 12 scéal ratha maidir leis an gcomhshaol lena léirítear cuid de na gníomhaíochtaí dearfacha i dtaca leis an athrú aeráide atá ar siúl timpeall na tíre.

 

Gníomhaíocht Aeráide: An méid atá ar bun ag Éirinn

Dul Chun Cinn na hÉireann maidir leis an Athrú Aeráide

Dea-Chleachtas a Léiriú in Athbhunú Portach Ardaithe in Éirinn

Tionscadal na bPortach Gníomhach

Aistriú na hÉireann a mhaoiniú

Tá gá le hinfheistíocht shuntasach ón earnáil phoiblí agus ón earnáil phríobháideach araon chun a bheith ar an gcéad mhór-roinn aeráidneodrach faoi 2050. Le Plean Infheistíochta an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip cuirtear creat ar bun chun sin a éascú agus chun infheistíochtaí inbhuanaithe dar luach nach lú ná €1 trilliún a spreagadh go ceann 10 mbliana.

Leis an Sásra um Aistriú Cóir cuirfear tacaíocht dhírithe ar fáil do na réigiúin agus do na hearnálacha is mó a ndéanann an t-aistriú chuig geilleagar glas difear dóibh.

Luadh i measúnú a rinne an Coimisiún Eorpach ar NECP na hÉireann in 2020 go bhféadfadh maoiniú dar luach suas le €13.3 billiún ó fhoinsí san Aontas a bheith ar fáil d’Éirinn idir 2021 agus 2027, a d’fhéadfadh cuidiú leis an tír agus í ag aistriú chuig geilleagar ísealcharbóin.

Tá cistí de chuid an Aontais ar fáil do na Ballstáit uile a d’fhéadfaí a úsáid le Pleananna Náisiúnta Fuinnimh agus Aeráide a chur i bhfeidhm. I measc na gcistí sin tá an méid seo a leanas:

  • €91 bhilliún ón gclár Fís Eorpach;
  • €9.1 billiún ón gclár InvestEU;
  • €29.9 billiún ón tSaoráid um Chónascadh na hEorpa;
  • €360 billiún ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta;
  • €0.9 billiún ón Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil;
  • €5.4 billiún ón gclár LIFE;
  • €8.2 ón gCiste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe;
  • €140 billiún ón gCiste don Nuálaíocht.

Is é clár LIFE clár suaitheanta maoiniúcháin an Aontais don nádúr, do chosaint na bithéagsúlachta agus don chomhrac i gcoinne an athraithe aeráide, agus leis an gclár cuireadh thart ar €90 milliún ar fáil do 67 dtionscadal Éireannacha idir 1992 agus 2020. Glacfar an clár LIFE do 2021-2027 in 2021 agus beidh maoiniú ann do thionscadail éifeachtúlachta fuinnimh agus fuinnimh in-athnuaite.

Seo a leanas roinnt samplaí de mhaoiniú an chláir LIFE in Éirinn:

An tionscadal LIFE don Crex Atlantach, a bhfuil sé d’aidhm aige go dtiocfaidh méadú 20% ar líon na dtraonach faoi 2024;

Leis an tionscadal AranLIFE, chuathas i gcomhar le feirmeoirí áitiúla chun tacú le cleachtais feirmeoireachta thraidisiúnta na n-oileán agus chun cuidiú leo oidhreacht shuntasach nádúrtha agus chultúrtha Árann a chothabháil;

Is é a rinne an tionscadal WISER LIFE sean-fhoirgneamh téimh chathartha a athchóiriú i mBaile Munna, Baile Átha Cliath, agus é a thiontú ina ionad nua oideachais agus cultúir áit a gcuirtear béim ar an inbhuanaitheacht agus ar an athchúrsáil.

An tionscadal LIFE EMERALD a fhéachann le faisnéis faoi cháilíocht an aeir a fheabhsú agus cur le heolas an phobail faoi cháilíocht aeir na hÉireann.

An Sásra um Aistriú Cóir

An t-aistriú glas a mhaoiniú

Ráiteas ó Ursula von der Leyen, Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, ar ról an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip sa téarnamh eacnamaíoch

Cláir LIFE rathúla in Éirinn

Fíricí faoin gcomhshaol

Irish fishermen taking part in the Fishing for Litter initiative
Irish fishermen taking part in the Fishing for Litter campaign
  • Ba í an talmhaíocht ba chúis le 35.3% d’astaíochtaí gás ceaptha teasa na hÉireann in 2019. I measc na bpríomhfhoinsí astaíochtaí bhí meatán a astaítear ó eallach agus ó chaoirigh, leasacháin, aoiligh, agus díosal d’innealra talmhaíochta.
  • Tá beagnach 400 tona bruscair muirí tugtha i dtír ag iascairí in Éirinn i líonta iascaireachta ó bhí 2015 ann faoin bhfeachtas 'Ag Iascaireacht Bruscair'. Tá tacaíocht ann don tionscnamh sin faoin gCiste Eorpach Muirí agus Iascaigh.
  • Tá Éire ar cheann de 187 bpáirtí a dhaingnigh Comhaontú Pháras ina dtugtar gealltanas an téamh domhanda a theorannú go maith faoi bhun 2°C agus iarrachtaí a shaothrú chun é a theorannú go 1.5°C.
  • Léirítear sna meastacháin shealadacha ar astaíochtaí gás ceaptha teasa ón nGníomhaireacht um Chaomhnú an Chomhshaoil don tréimhse 1990-2019 go sáróidh Éire a teorainneacha bliantúla do 2019, rud a d’fhágfadh gur beag seans go mbainfí spriocanna 2020 amach, gan beann ar thionchar COVID ar astaíochtaí.
  • I mí na Samhna 2020 bhí breis is 25,500 feithicil leictreach á dtiomáint ar bhóithre na hÉireann. Is é an sprioc an figiúr sin a ardú go 181,000 feithicil leictreach faoi 2025.

Latest environment news